Muzeum Martyrologii

Wielkopolan - Fort VII

Muzeum Martyrologii

Wielkopolan - Fort VII

Muzeum Martyrologii Wielkopolan – Fort VII

Muzeum Martyrologii Wielkopolan – Fort VII

Muzeum powstało w miejscu niemieckiego obozu koncentracyjnego. To był pierwszy obóz koncentracyjny, który Niemcy utworzyli w okupowanej Polsce. Gdyby nie zbrodnie popełniane na Polakach w Forcie VII w czasie II wojny światowej, kluczowym elementem jego ogólnej charakterystyki byłoby stwierdzenie, iż jest to atrakcja turystyczna zasługująca na uwagę jako interesujący przykład niemieckiej architektury militarnej z końca XIX w.

Istotnie, Fort VII dysponuje wieloma atutami, które czynią zeń popularne miejsce odwiedzin miłośników budowli fortyfikacyjnych. Na przełomie XIX i XX stulecia twierdza fortowa w Poznaniu, w skład której wchodził Fort VII, była największą niemiecką twierdzą zbudowaną dla obrony wschodnich granic II Rzeszy. Fort VII jest najlepiej zachowanym obiektem zewnętrznego pierścienia fortyfikacji, którym wilhelmińskie Niemcy opasały Poznań, by bronić się przed ewentualnym atakiem wojsk carskiej Rosji.

Zwiedzanie Fortu VII pod opieką przewodnika jest znakomitą okazją do zdobycia elementarnej wiedzy nt. poznańskich fortyfikacji i poczucia chłodnej atmosfery dużego obiektu fortyfikacyjnego. Tym, co przede wszystkim decyduje o wyjątkowości Fortu VII, jest jego obecne funkcjonowanie jako niezwykle ważnego miejsca pamięci, służącego utrwalaniu świadomości o zbrodniach popełnionych na polskiej ludności przez niemieckiego okupanta. W październiku 1939 r. hitlerowskie Niemcy utworzyły w Forcie VII pierwszy na ziemiach polskich obóz koncentracyjny – Konzentrationslager Posen.

Oficjalna nazwa obozu była później zmieniana dwukrotnie, nie miało to jednak wpływu na sytuację znajdujących się w nim więźniów. Przez Niemców Fort VII określany był potocznie jako Lager der Blutrache – „obóz krwawej zemsty”. Obóz w Forcie VII był największym w Wielkopolsce ośrodkiem eksterminacji polskich elit, miejscem, w którym niemieccy oprawcy dopuszczali się niewyobrażalnego wręcz okrucieństwa. Dość powiedzieć, iż więźniowie, którym komunikowano, że zostaną przeniesieni do obozów budzących wyjątkową grozę, np. Auschwitz, Dachau, Gross-Rosen, Mathausen-Gusen, Buchenwald i in., byli spostrzegani przez przebywających z nimi z celi towarzyszy niedoli jako ci, którym los dał szansę na przeżycie…

W początkowym okresie istnienia obozu koncentracyjnego w Forcie VII kierowano do niego przede wszystkim osoby, które władze niemieckie uznawały za przeciwników politycznych lub wrogów Niemiec i Niemców. W pierwszej kolejności rozprawiono się z inteligencją wielkopolską jako możliwym zarzewiem przyszłego buntu oraz z powstańcami wielkopolskimi i śląskimi uznawanymi za zdrajców niemieckiego państwa. Grupy te aresztowano na podstawie przygotowanych jeszcze przed wybuchem wojny list proskrypcyjnych, zaś same aresztowania traktowano jako element tzw. Intelligenzaktion – „operacji politycznego oczyszczania terenu”.

Wraz z powstaniem i rozwojem na terenie Poznania i Wielkopolski struktur cywilnych i wojskowych Polskiego Państwa Podziemnego, coraz większą grupę więźniów stanowili przedstawiciele różnych tajnych organizacji, których działania były wymierzone przeciwko III Rzeszy. Do Fortu VII kierowano także osoby zatrzymane podczas łapanek.

Od połowy 1941 r. trafiali tam również ludzie, którzy uchylali się od pracy na rzecz Niemców, tzw. „niedzielnicy”, czyli więźniowie okresowi, którzy przebywali w Forcie VII od zakończenia pracy w sobotę do poniedziałkowego poranka. Krótkotrwały pobyt w obozie i wyniesiony stamtąd strach miał zmienić ich podejście do pracy. Niektórych zatrzymanych zamykano w celach „wychowawczych” na okres od 2 tygodni do 2 miesięcy. Fort VII był pierwszym obozem, w którym niemieccy oprawcy użyli gazu do masowego mordowania ludności cywilnej. W październiku 1939 r., krótko po otwarciu Konzentrationslager Posen, w jednej z remiz artyleryjskich Fortu VII Niemcy uruchomili testową komorę gazową, w której stosowano przywożony w butlach tlenek węgla (czad). Ofiarami testów było kilkuset pacjentów Zakładu Psychiatrycznego w Owińskach oraz oddziału psychiatrycznego Kliniki Neurologiczno-Psychiatrycznej Uniwersytetu Poznańskiego. Proceder uśmiercania gazem trwał blisko dwa miesiące.

Testy zarzucono, gdyż tlenek węgla uznano za mało „efektywny” środek zabijania. Spacer po ekspozycjach Muzeum Martyrologii Wielkopolan – Fort VII pozwala nie tylko poszerzyć wiedzę o zbrodniach popełnianych przez hitlerowców na mieszkańcach Wielkopolski, lecz także – dzięki emocjom pojawiającym się podczas oglądania eksponatów i słuchania opowieści przewodników – poczuć w części grozę tamtych okrutnych czasów. W części, gdyż strach i cierpienie, którego wówczas doświadczali Polacy, nie jest – na szczęście – elementem doświadczenia życiowego osób urodzonych po 1945 r. O Muzeum Martyrologii Wielkopolan – Fort VII nie wystarczy powiedzieć, iż jest to miejsce, które trzeba odwiedzić. O takim miejscu należy mówić, iż powinno się w nim bywać.

Nie tylko po to, by wypełniać obowiązek oddawania hołdu Wielkopolanom pomordowanym przez niemieckiego okupanta. Z Fortem VII związane są losy ludzi, którzy zapisali wspaniałe karty w historii Polski – znakomitych naukowców, wybitnych artystów, zasłużonych nauczycieli, harcerzy, oddanych służbie Bogu i Ojczyźnie duchownych, osób budujących mozolną pracą potencjał gospodarczy Wielkopolski, czy wreszcie tych, którzy zbrojnie walczyli o niepodległość Rzeczypospolitej – powstańców wielkopolskich i śląskich oraz uczestników ruchu oporu. Poznawanie historii życia tych ludzi to okazja do mówienia o wielkich sukcesach, z których Polska i Polacy mogą być dumni.

Ekspozycja Martyrologiczna prezentowana w Muzeum zalecana jest odbiorcom powyżej 15 r.ż.

Rozwiń

Zajrzyj do Muzeum

Muzeum Martyrologii Wielkopolan - Fort VII znajduje się przy ul. Polskiej

Wystawy

Stałe

Aktualna, Wystawa stała

„Ja szukam życia i umrę cicho…” – życie i twórczość Stefa...
Wystawa, otwarta w marcu 2011 r., jest poświęcona jednej z ofiar tzw. Intelligenzaktion – operacji „politycznego oczyszczania terenu”, która była wymierzona przeciw kręgom polskiej inteligencji.

Aktualna, Wystawa stała

„Twierdza fortowa Poznań” - wystawa fotografii Przemysław...
Wystawę, otwartą w czerwcu 2015 r., tworzą zdjęcia XIX-wiecznych poznańskich fortów i schronów. Autorem fotografii jest Przemysław Jurkiewicz, kustosz Muzeum Martyrologii Wielkopolan – Fort VII, zn...

Aktualna, Wystawa stała

Więźniowie Fortu VII w więzieniach i obozach III Rzeszy –...
Wystawa została otwarta w kwietniu 2008 r. i jest hołdem złożonym Wielkopolanom, którzy z Fortu VII zostali wywiezieni do niemieckich więzień i obozów koncentracyjnych, gdzie zostali zamordowani lu...

Czasowe

PROJEKT REALIZOWANY W RAMACH WIELKOPOLSKIEGO REGIONALNEGO PROGRAMU OPERACYJNEGO NA LATA 2014-2020 

Muzeum Martyrologii Wielkopolan – Fort VII

Renowacja i adaptacja Fortu VII w Poznaniu dla zachowania dziedzictwa kulturowego

Realizacja przedsięwzięcia rozpoczęła się w grudniu 2017 r. Wtedy to pomiędzy Zarządem Województwa Wielkopolskiego, działającym jako Instytucja Zarządzająca Wielkopolskim Regionalnym Programem Operacyjnym na lata 2014 -2020 (dalej WRPO 2014 +), a naszym Muzeum podpisana został umowa o dofinasowanie projektu pn. „Renowacja i adaptacja Fortu VII w Poznaniu dla zachowania dziedzictwa kulturowego”.

Przed rozpoczęciem projektu duża cześć Fortu VII przez lata popadała w ruinę będąc wykorzystywana na cele magazynowe i zarastając dziko rozprzestrzeniającą się roślinnością. Założeniem projektu jest przywrócenie formy architektonicznej Fortu VII do stanu sprzed 1944 r., kiedy to hitlerowskie Niemcy zaczęły wykorzystywać go na potrzeby wojennego przemysłu.

W ramach projektu podjęto szereg działań mających na celu powstrzymanie postępującej degradacji obiektu. Istotnym elementem prac renowacyjnych jest pieczołowite zabezpieczenie śladów funkcjonowania w Forcie VII obozu koncentracyjnego, np. napisów wyrytych na ścianach byłych cel przez więzionych w nich Polaków.

Realizując projekt przewidziano również działania polegające na adaptacji remontowanych pomieszczeń i przestrzeni plenerowych Fortu VII na cele muzealne. Chcąc wzbogacić muzealną ofertę o wystawy poświęcone historii poznańskich fortyfikacji, wykonane zostały są repliki elementów stanowiących wyposażenie ówczesnego fortu.

W 2019 r., w ramach WRPO 2014+ nasze muzeum otrzymało kolejne wsparcie pozwalające zwiększyć zakres prowadzonych działań renowacyjnych. W ramach projektu pn. „Renowacja i adaptacja Fortu VII w Poznaniu dla zachowania dziedzictwa kulturowego – etap” otrzymane środki pozwoliły na przeprowadzeni prac w we wnętrzach blokhauzu, kaponiery czołowej i części koszar szyjowych.

Oba realizowane projekty zostaną zakończone w 2023 r.

Aktualności

17.01
2023

Aktualności, Wydarzenie

Tydzień Modlitw o Jedność Chrześcijan 2023
Zapraszamy 18 stycznia na Ekumeniczną Modlitwę Pamięci w Forcie VII w ramach Tygodnia Modlitw o Jedność Chrześcijan.
04.01
2023

Aktualności, Komunikaty

6 stycznia 2023 w Wielkopolskim Muzeum Niepodległości
6 stycznie w Święto Trzech Króli zapraszamy Państwa do Muzeum Martyrologii Wielkopolan - Fort VII. Pozostałe oddziały Wielkopolskiego Muzeum Niepodległości oraz admini...
29.12
2022

Aktualności

Modernizacja wystawy stałej w Forcie VII
Dobiegły końca prace w ramach projektu realizowanego przez Wielkopolskie Muzeum Niepodległości w Muzeum Martyrologii Wielkopolan - Fort VII, który obejmują m.in. zmian...
20.12
2022

Aktualności

"Wigilia w Forcie VII" - historyczna relacja Wacława Poterka
W czasie przygotowań do Świąt Bożego Narodzenia oraz radości ze zbliżającego się Narodowego Dania Zwycięskiego Powstania Wielkopolskiego, zapraszamy Państwa do lektury...

Wizyta

Odwiedź Muzeum Martyrologii Wielkopolan - Fort VII

Muzeum Martyrologii Wielkopolan znajduje się przy <strong>ul. Polskiej.</strong>
Muzeum mieści się na terenie dawnego Fortu VII.

Czym dojechać?

Wjazd do Muzeum Martyrologii Wielkopolan Fort VII jest od ul. Polskiej (kierunek-ul. Bukowska).

Przed zjazdem do Muzeum stoi tablica informacyjna.

Czym dojechać?

Wjazd do Muzeum Martyrologii Wielkopolan Fort VII jest od ul. Polskiej (kierunek-ul. Bukowska).

Przed zjazdem do Muzeum stoi tablica informacyjna.

Dostępność

Poznaj muzeum bez barier

Muzeum dokłada wszelkich starań, aby udostępniane treści oraz przestrzenie architektoniczne były dostępne dla osób ze szczególnymi potrzebami.

Muzeum Martyrologii Wielkopolan – Fort VII

Kierownik Jacek Kaczmarek
Emailmmw@wmn.poznan.pl
Telefon / fax+48 (61) 848 31 38