Nawet najlepsza wystawa stała nie jest w stanie pomieścić wszystkich wątków. Wspólnie ze specjalistami zapraszamy Państwa do wysłuchania prelekcji historycznych poszerzających tematy prezentowane w Muzeum Powstania Wielkopolskiego 1918-1919.
Zmagania militarne i polityczne o przynależność państwową ziem nadnoteckich w latach 1918 – 1920
- Prelegent: dr hab. Arkadiusz Słabig, prof. Uniwersytetu Pomorskiego w Słupsku, członek Zarządu Głównego Towarzystwa Pamięci Powstania Wielkopolskiego 1918/1919, wykładowca akademicki w Słupsku oraz nauczyciel historii w szkołach podstawowych i ponadpodstawowych w powiecie czarnkowsko-trzcianeckim
- Data: 18 kwietnia (sobota)
- Godzina: 15:00
- Miejsce: Muzeum Powstania Wielkopolskiego 1918-1919
W swoim wystąpieniu Prelegent przedstawi sytuację polityczną i etniczną w przededniu wybuchu Powstania Wielkopolskiego na obszarze powiatów: wieleńskiego, czarnkowskiego, chodzieskiego, pilskiego miejskiego i wyrzyskiego, leżących w zachodniej części rejencji bydgoskiej w Prowincji Poznańskiej.
Będzie to wstęp do omówienia walk powstańczych na wskazanym obszarze. Ochotnicze oddziały powstańcze w styczniu 1919 roku w zasadzie przejęły kontrolę jedynie nad terenami zdominowanymi (pod względem liczebności lub aktywności organizacyjnej) przez ludność polską. Oznaczało to faktyczny podział ziem nadnoteckich na trzy strefy: polską, niemiecką i neutralną (o najbardziej skomplikowanych stosunkach narodowościowych, rozdzielającą walczące strony). Ów podział sparaliżował funkcjonowanie dotychczasowych władz powiatowych i wymusił tworzenie nowych, tymczasowych struktur administracyjnych.
Omówione będą największe polsko-niemieckie starcia wojskowe, które na trwałe wpisały się w lokalną politykę pamięci (bitwy o Czarnków, Chodzież, Wysoką, Wrzeszczynę, Budzyń, Rosko, Walkowice i Romanowo).
Sporo miejsca należy poświęcić polsko-niemieckim zmaganiom politycznym i dyplomatycznym o wytyczenie granicy państwowej. Przedstawiony zostanie pierwszy projekt linii granicznej (z maja 1919 roku) pozostawiający cały powiat wieleński w Niemczech, ale przyznający Piłę Polsce. Decyzja zwycięskich mocarstw wywołała silne protesty Polaków z Wieleńszczyzny i Niemców z Piły. Ich działania doprowadziły do korekty granicy w ostatecznej wersji traktatu pokojowego z Niemcami z 28 czerwca 1919 r.
Naszkicowany zostanie interesujący kilkumiesięczny okres oczekiwania na ratyfikację traktatu wersalskiego, obejmujący m.in. działalność Podkomisariatu Naczelnej Rady Ludowej dla obwodu nadnoteckiego, wznowienie aktywności przez polskie rady ludowe na terenach jeszcze kontrolowanych przez Niemców, ale przyznanych państwu polskiemu.
Kolejny etap prelekcji obejmie drugą połowę stycznia 1920 roku – czas rewindykacji przez polskie wojsko i administrację powiatów wieleńskiego, chodzieskiego i wyrzyskiego. Wystąpienie zakończy polsko-niemiecki spór o Kalinę, położoną w okolicach Piły miejscowość letniskową, która we wrześniu 1920 roku trafiła ostatecznie w ręce niemieckie.
dr Arkadiusz Słabig prof. Uniwersytetu Pomorskiego w Słupsku ukończył studia z zakresu etnologii i antropologii kulturowej (2001) oraz historii (2002) na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Doktoryzował się w 2008 roku na Akademii Pomorskiej w Słupsku, zaś stopień naukowy doktora habilitowanego uzyskał w 2019 na Wydziale Historii Uniwersytetu Adama Mickiewicza. Rozprawy były poświęcone działaniom komunistycznego aparatu bezpieczeństwa wobec mniejszości narodowych w powojennej Polsce.
Od 2002 roku do chwili obecnej związany z Instytutem Historii Akademii Pomorskiej (obecnie Uniwersytetu Pomorskiego) w Słupsku; zajmował kolejno stanowiska asystenta, adiunkta i profesora uczelni.
W latach 2008–2016 brał udział w centralnym projekcie badawczym IPN: „Aparat bezpieczeństwa wobec mniejszości narodowych i etnicznych oraz cudzoziemców”.
Specjalizuje się w najnowszej historii Polski, swoje badania skoncentrował wokół problematyki narodowościowej w powojennych dziejach Polski, aktywności komunistycznego aparatu bezpieczeństwa i dziejów dawnego pogranicza polsko-niemieckiego.
Od 2019 roku działacz Towarzystwa Pamięci Powstania Wielkopolskiego 1918/1919, prezes jednego z kół terenowych. W 2024 roku wybrany jako członek do Zarządu Głównego TPPW 1918/1919. Uhonorowany medalem Komisji Edukacji Narodowej, odznaką „Wierni Tradycji” i statuetką „Dobosza Powstania Wielkopolskiego”. Współautor skryptu pt. „A Orzeł Biały znów w gnieździe swym gości”. Walka o niepodległość i granice w powiatach nadnoteckich w latach 1918-1920. Historia – Pamięć – Edukacja (Piła 2023) i autor wyboru źródeł pt. „Pogranicze niepodległości”. Działalność polityczna i wojskowa w powiatach nadnoteckich w latach 1918-1920 (Słupsk – Rosko 2024).
Nadchodzące prelekcje:
Zmagania militarne i polityczne o przynależność państwową ziem nadnoteckich w latach 1918 – 1920
- Prelegent: dr hab. Arkadiusz Słabig, prof. Uniwersytetu Pomorskiego w Słupsku
- Data: 18 kwietnia (sobota) 2026
- Godzina: 15:00
- Miejsce: Muzeum Powstania Wielkopolskiego 1918-1919
- Udział: bezpłatny
Między sztuką, edukacją, a odwagą obywatelską. Dora Mukułowska – studium biograficzne
- Prelegent: Agnieszka Słupianek-Winkowska
- Data: 28 maja (czwartek) 2026
- Godzina: 16.30
- Miejsce: Muzeum Powstania Wielkopolskiego 1918-1919
- Udział: bezpłatny
W ramach cyklu odbyły się spotkania:
Generał broni Kazimierz Sosnkowski – Żołnierz Niepodległości
- Prelegenci: dr. Zdzisław Kościański oraz Maciej Myczka
- Data: 3 marca (wtorek) 2026
- Godzina: 17.00
- Miejsce: Muzeum Powstania Wielkopolskiego 1918-1919
- Udział: bezpłatny
Wydarzenie realizowane jest we współpracy z Towarzystwem Pamięci Powstania Wielkopolskiego 1918-1919
Aero, WWS i LOPP, czyli początki zaangażowania Cyryla Ratajskiego w rozwój polskiego lotnictwa (1924-1925)
- Prelegent: dr Mariusz Niestrawski
- Data: 24 marca (wtorek)
- Godzina: 17.00
- Miejsce: Muzeum Powstania Wielkopolskiego 1918-1919
- Udział: bezpłatny
